Utançtan Şiddete: Adolescence Dizisi Üzerinden İncel İdeolojisinin Psikolojik Kökenleri
Bu yazı İyi Hissetmek dergi 2022 Kasım-Aralık sayısında yayınlanmıştır.
Bu yazı, sinema eserlerini psikolojik kavramlar çerçevesinde ele alan bir değerlendirmedir;
tanısal bir değerlendirme içermemektedir.
Yağmur Vardar (Klinik Psikolog)
Adolescence, 2025 yılında Netflix’te yayımlanan dört bölümlük psikolojik bir drama dizidir (1). Dizi, 13 yaşındaki Jamie Miller’ın bir kız sınıf arkadaşını bıçaklayarak öldürmekle suçlanmasını ve süreçteki polis incelemesini anlatıyor. Ancak Jamie’nin bireysel hikayesinden daha geniş toplumsal konulara parmak basıyor.
Dizinin ilk bölümünde Jamie görüldüğü üzere henüz küçük, karakola alındığında korku dolu, doktor kontrolü sırasında iğneden korkuyor, ailesi bu beklenmedik durumda üzerine düşüyor. Jamie zihnimizdeki ‘katil’ imajına hiç uymuyor. Kendisi de zaten “Ben yanlış bir şey yapmadım.” diye defalarca söylüyor. Ancak bölümün sonunda cinayet anına ilişki kamera kayıtları olduğunu öğreniyoruz. Hem Jamie’nin anne ve babasının hem de seyirci olarak bizlerin aklında “Bu küçük, ‘masum’ çocuk böyle bir suça, bu ‘kötülüğe’ nasıl karıştı?” sorusu oluşuyor. Polisler Jamie’nin ortaokulunda inceleme yürütmeye başladıkça akranlar arasında birtakım siber zorbalıklardan haberdar oluyorlar.
Red Pill, Black Pill ve İncel ideolojileri genellikle internette, özellikle erkeklerin ilişkiler ve toplum üzerine yaşadığı hayal kırıklıklarını tartıştığı platformlarda ortaya çıkan çoğu zararlı ve realiteyle uyuşmayan, genelleyici fikirlerdir. Red Pill kavramı Matrix filminden gelir; kırmızı hapı almak gerçeği görmeyi seçmek anlamındadır ve geri dönülmezdir. Bu gruplarda ise Red Pill, toplumun kadınları koruyup erkeklere haksızlık ettiğini savunur (2). Kadınların biyolojik determinizme göre davrandığı, yani ‘alfa’ adı verilen dominant, duygusuz, güçlü erkekleri seçtiklerine inanılır. Onlara göre kadınlar ilişkide sadık değildir, daha çok pragmatik yaklaşırlar ve daha güçlü bir aday önlerine çıktığında onu tercih ederler. Bu gibi düşüncelerden beslenerek kadınlar sıklıkla düşman olarak görülür. Bu ideoloji, erkeklerin kendilerini kabul etmelerini ve oldukları gibi sevilmelerini engelleyen, zenginlik, güç veya fiziksel üstünlük gibi aşırı telafi davranışlarını teşvik eder.
Black Pill ise Red Pill’in daha karanlık bir versiyonudur. Bazı erkeklerin doğuştan yalnızlığa mahkum olduğunu, görünüş veya sosyal statü nedeniyle asla başarılı olamayacaklarını savunur. Bunu doğru kabul etmek bireylerde umutsuzluk ve derin öfkeye yol açar. Red Pill ve Black Pill düşünce sistemlerinin her ikisi de erkeklere oldukları hallerinin kabul edilemez ve değersiz olduğunu; kadınların ise yalnızca kendi çıkarlarını gözeten, kötü niyetli varlıklar olduğunu söyler.
İncel kelimesi ise kendilerine (Involuntary Celibate) “istemsiz bekarlar” diyen bir erkekler topluluğunun adıdır. İnceller genellikle derin bir utanç yaşar, sorunlarının suçunu kadınlara yükler ve bazıları kadınlara karşı şiddeti savunur ya da buna dair fantazilere kapılır (3).
Görüldüğü üzere, Red Pill ve İncel ideolojilerinde önemli bir unsur mizojini yani kadın düşmanlığıdır. Kadınlar genellikle manipülatif, kontrolcü ve erkeklerin başarısızlıklarının nedeni olarak görülür. Feminizm ise kadınların eşitliği ve güçlenmesini savunduğu için bu gruplarca tehdit olarak algılanır. Hatta feminizm “erkekliği yok eden” ve erkeklerin haklarını ellerinden alan bir hareket olarak düşünülür.
Bu bakış açısı, kadınlara karşı kızgınlık ve insanlık dışı yaklaşımı besler. Kadınlar birey olarak değil, erkeklerin hayal kırıklıklarının sembolleri olarak görülür. Bu da öfkenin artmasına ve bazen şiddetin meşrulaşmasına yol açar. Tarihte var olan tüm nefret suçları ve ayrımcılıktaki gibi kadınlar ‘dehümanize’ edilir, yani duyguları olan bireyler olarak değil, ‘kötü varlıklar’ olarak etiketlenir. Onlara yönelik işlenen suçun, gerçek bir suç olmadığı, bireye aslında kötü bir şey yapmadığını düşündürür. Bu da Jamie gibi kişilerin başkalarına zarar verirken suçluluk hissetmesini engeller (4). İçsel olarak Jamie’yi sert biçimde eleştiren Cezalandırıcı Ebeveyn modu öfkeyi dışa, özellikle de kadın akranlara yöneltir; onları zalim ve reddedici olarak algılar.
Dizinin üçüncü bölümünde Jamie ile değerlendirme görüşmesi yapan bir psikolog vardır. Psikolog Jamie’ye, çocukluğu, okul ve aile hayatı, kendi hakkındaki düşünceleri, cinsiyet rolleri ve cinselliğe dair düşünceleri hakkında sorular sorar. Jamie’ye okulda zorbalık yapan kişiler vardır ve öldürdüğü kız da bunlardan biridir. Öğreniriz ki Jamie kızı öldürdüğünü aslında kabul eder, ancak bunun yanlış bir şey olduğunu ve suçlu olduğunu düşünmez. Buna hakkı olduğunu düşünür.
Hali hazırda kendini tercih edilmeyen, reddedilen, çekici/yakışıklı olmayan yani ‘kusurlu’ olarak etiketlemiş kişi, bu ideolojilerde suçun kendisinden çok kötü niyetli kadınlarda olduğuna inanarak suça karşı duyarsız hale gelir. Jamie gibi duygusal olarak ihmal edilmiş, kusurlu ve yalnız hisseden gençler, incel ideolojisine kendilerini anlatan bir hikaye sunduğu için çekilebilir.
Haklılık şeması ilk bakışta kişinin kendini özel gördüğü ve imtiyazlı haklara sahip olduğunu savunmasıyla saygı veya ilgi talebi gibi durur ancak altında Kusurluluk şemasının Aşırı Telafisi olarak gelişebilir. Ayrıca Güvensizlik/Kuşkuculuk şemalarının varlığı kişiyi mağdur hissettirir ve saldırgan davranmakta kendini haklı görmesine neden olur.
Jamie’nin davranışları şu şema modlarıyla açıklanabilir: Cinayeti işleyen Avcı mod. Soğuk ve hesaplayıcı, kontrolü ele almak ya da cezalandırmak için şiddeti planlar. Üçüncü bölümde terapi seansında terapistle daha yakın hissettikçe ortaya çıkan tehdit algılanan kişilere zarar verebilen Zorba/Saldırgan mod. Acı ve hayal kırıklığından doğan saf öfkeyi yansıtan Öfkeli Çocuk modu ve en derinlerde kusurlu hisseden, utanç duyan İncinmiş Çocuk modu. Bu durumda kötücül şiddet davranışlarının ortaya çıkması Aşırı Telafici başa çıkma modları ve bunun en derininde ihtiyacına cevap verilmeyen çocuk modlarıdır. Zorbalık yapan akranlar ve incel ideolojisi ise burada Cezalandırıcı Ebeveyn rolünü oynar. Bu modlar birbiriyle etkileşir; acı öfkeye, öfke ise şiddete dönüşür.
Dizi Jamie’nin masum olduğunu söylemeye ya da yaptığını savunmaya çalışmıyor. Ancak şiddete götüren karmaşık duygu ve düşünce yapısını anlamamıza yardımcı oluyor. Şema terapiden de bildiğimiz gibi, derin duygusal yaralar ve ‘uyum bozucu’ başa çıkma yöntemlerinden bize ve bazen başkalarına zarar verme ile sonuçlanır. Kusurluluk ve Güvensizlik şemalarının altında İncinmiş Çocuk modu ele alıp, daha sağlıklı düşünme ve hissetme yollarını güçlendirerek benzer trajedilerin önüne geçilebilir.
Jamie Miller’ın trajik hikayesi, gençlerin nasıl şiddet ve insanlık dışı fikirleri meşrulaştıran zararlı inançlara kapılabileceğini gösterir. Adolescence, basit olarak iyi-kötü etiketlerinin ötesine bakmamızı sağlar ve iç dünyadaki derin duygusal mücadeleyi gösterir. Bu kalıpları anlamak, şiddet döngüsünü kırmanın ve gençlerin hem suça yönelmemesi hem de gerçek öz değerlerini kazanıp güçlü bir Sağlıklı Yetişkin inşasının ilk adımıdır.
(1) Netflix. (2025). Adolescence [TV mini series]. IMDb. https://www.imdb.com/title/tt31806037/
(2) New Yorker. (2018). The rage of the incels. https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/the-rage-of-the-incels
(3) Wallace, P. (2025, March 18). What does Netflix’s drama Adolescence tell us about incels and the manosphere? CREST Research. https://www.crestresearch.ac.uk/resources/what-does-netflixs-drama-adolescence-tell-us-about-incels-and-the-manosphere/
(4) Göka, E. (2025, Haziran 4). Neden inceller hakkında konuşmalıyız? Fikir Turu. https://fikirturu.com/toplum/insan/neden-inceller-hakkinda-konusmaliyiz/